De keizer heeft geen kleren aan

Jammer dat de meest fervente voorvechters van openheid in het landsbestuur, daar zelf de slechtste voorbeelden van zijn. Waar dat gebrek aan zelfreflectie uit voortkomt is de vraag. Feit is dat uitgerekend de luidruchtigste opponenten van de oude politiek – SP, PVV en Denk – deze verderfelijke politiek binnen de eigen gelederen hebben geïnternaliseerd. Zoals de waard is…

Wat deze musketiers van de openheid niet schijnen te begrijpen is dat bestuurscultuur meer is dan het politieke handelen van huidige coalitieleden. Cultuur – check de definitie – gaat over de lange lijn van gedeelde zeden en gewoonten. Het leidt geen twijfel dat de regeringspartijen zich gesloten en ondoorzichtig hebben gedragen, manipulatief wellicht. Waar dat blijkt, moeten ze daar op aangepakt. Maar belangrijk is dat we breder kijken, om te beginnen naar de wetgevende macht. Ofwel, de partijen die nu zo hard roepen, zijn de eerst aangewezenen om de door hen zo verfoeide bestuurscultuur te doorbreken. Daar waar het hoort, in het parlement.

PVV, SP, DENK, maar evenzo PvdA en GroenLinks: als dit de toonzetters zijn van de nieuwe politiek, doet dit het ergste vrezen. De PVV kent nog steeds slechts één lid, Geert Wilders. En de dominante bestuurscultuur van de SP waar Sharon Gersthuizen vruchteloos tegen ageerde is al niet veel democratischer. Maar ook een PvdA, waar gevierd burgemeester Rob van Gijzel, als kamerlid door zijn eigen partij bij het afval werd gezet, omdat hij kritische vragen stelde. Om maar te zwijgen van PvdA-afsplitsing DENK, nu vol in de aanval, maar onlangs nog toonbeeld van geslotenheid toen het ging om de eigen affaires rond Kuzu en Özturk. Maar ook de voorhoedepartij van mijn naamgenoot heeft het er moeilijk mee. Toen Zihni Özdil zich kritisch uitliet over GroenLinks’ steun voor het leenstelsel, lag hij in no time op de keien. Waarmee ik maar wil zeggen dat zij die nu schuimbekkend stenen gooien naar Rutte, zelf doordrenkt zijn van die verfoeide bestuurscultuur. Ik zei al, cultuur gaat verder dan het schandaal van vandaag. Cultuur zit diep in ons allen. Zo werkt dat met cultuur.

Ik snap dat deze analyse ruikt naar de liberaal die de aandacht ombuigt door te wijzen naar anderen. Punt is echter, ik schreef er eerder over, dat het probleem onderschat wordt wanneer we het verpakken in de term ‘Ruttedoctrine’. Er is in de discussie over openheid in de huidige regering een pijnlijk tekort aan zelfreflectie bij die andere helft van de wetgevende macht, het parlement. De toeslagenaffaire is een crisis die gecreëerd werd in het parlement, met volle steun van bijvoorbeeld de heilige Omtzigt. Maar daar hebben de pleitvoerders voor totale openheid geen actieve herinnering aan.

Te weinig aandacht kortom voor de gebrekkige kwaliteit van wetgeving en de rol van de kamer daarin, een probleem dat al decennia blijkt uit parlementaire enquêtes en analyses. Maar zo’n hand in eigen parlementaire boezem lijkt een #metoo’tje voor de roeptoeters der vernieuwing. Wat we zien is opportunistische inquisitiepolitiek: welke koppen kunnen er vandaag weer rollen? Het resultaat is fake-oplossingen en gebrek aan zelfreflectie. Het wegwerken van Rutte beëindigt niet ‘diens’ doctrine. Het veel bepleite afschaffen van dikke regeerakkoorden evenmin trouwens. Verbetering start met een solide regering, die de diepere analyse aan durft van de grote dossiers. En daarop een visie ontwikkelt, die in openheid wordt gedeeld met de Kamer. Daarmee kan het vertrouwen terugkeren. Een vertrouwen dat voor het parlement dan uitgangspunt moet zijn. Maar dat lijkt niet waar voornoemde grootinquisiteurs op uit zijn.

Jesse Jacobs

Hoofdredacteur De Jonge Liberaal