Succesvol ondernemen in een falende markt

Het gas wordt duur betaald. Wie dat nog niet had opgepikt, leefde onder een steen. En dat de gasprijsexplosie zich doet voelen in de beurs, mag eveneens oud nieuws heten. Pijn in de beurs voor ons, met ons huurcontractje exclusief energie, maar bovenal voor industriële gasslurpers als onze eigen Aldel in Delfzijl. Deze legde vorige week de productie lam, omdat de kosten simpelweg hoger werden dan de opbrengsten. Waar Aldel pré-corona twee tientjes betaalde voor een megawattuur aardgas, kost dit vandaag zo’n 300 euro. Daarmee komt een ton aluminium op 4500 euro, terwijl de marktprijs rond de 2500 schommelt. Daar ontploft elke bedrijfseconomische spreadsheet op!

Maar oké, allemaal oud nieuws, de kranten stonden er bol van. Bovendien, dit zijn nu eenmaal de natuurwetten van ons liberale marktmechanisme. You win some, u lose some, en meer van die diep-erudiete ondernemerswijsheden. Maar is de huidige energiemalaise wel het resultaat van het mooie spel der vrije markt? Ik vraag het mij af.

Dat het commerciële Taqa de Nederlandse markt betrad met de belofte dat haar gasopslag ons ging behoeden voor nare hick-ups in gaslevering is één ding. Dat ditzelfde bedrijf tijdens de coronadip besloot haar voorraden (toen nog spotgoedkoop!) aardgas niet aan te vullen, om zich nu te realiseren dat er megawinsten in het verschiet hadden gelegen, is een ander ding. Maar in beide gevallen is het een ondernemingsafweging, die de ene keer beter uitpakt dan de andere. Ook dat hoort bij het marktspel. Net als de scherp toenemende aardgasvraag in bijvoorbeeld Aziatische landen, die aardgas verkiezen boven vervuilender alternatieven als kolen of olie. Vraag, aanbod, ondernemen, prijseffecten: It’s the market stupid!

Maar in een vrije markt zouden Exxon en Shell lucratieve dochter NAM nooit aan de ketting leggen, terwijl er nog tientallen miljarden lucratief gas onder onze voeten borrelt. Dat laten liggen, staat in geen enkel ondernemersboek. De drooglegging is dan ook geen bedrijfsafweging, maar een politieke. Nederland kon na oneindig gedraai en gedraal het Groningse leed niet langer ontkennen en besloot tot het stoerste wapen: delete-all! Wie weet wat er was gebeurd als de getroffenen twee keer de WOZ-waarde voor hun huis hadden gekregen, belastingvrij (zou prima uit kunnen volgens mij), of wanneer er mooie collectieve voorzieningen waren gecreëerd, die gevaar en pijn hadden verzacht, terwijl het nationaal verdienvermogen nog even in tact bleef. Een ondernemer had het geprobeerd. Een politicus niet. Die mensensoort streeft niet naar winst-, maar naar herverkiezingsmaximalisatie.

En zo werd met een grote gasstop en zonder grote visie, even snel de populariteitsprijs geïncasseerd. En daarom zitten wij, de aardgas-sheiks van Europa, nu te hopen op een Indian Winter. Behalve een haast populistische angst voor de toorn van de kiezer, raast een ander politiek fenomeen door de energiemarkt: de transitie. De toekomst kleurt groen. En gelukkig maar! Dat ziet de ondernemer, dat ziet de politicus en dat zien jij en ik. Maar waar de ondernemer investeert in het nieuwe, terwijl hij kapitaliseert op het oude, ziet een politicus dat anders. Die kiest tégen aardgas, tegen aardolie, tegen steenkolen, tegen biomassa, tegen kernenergie én tegen grootschalige wind op land. En zo krijgt de verontruste kiezer (wie dat ook moge zijn) vandaag diens gevraagde grote NJET, en morgen koude voeten. En pijn in de beurs dus.

Over Njet gesproken. Voor Putin geen omzetverlies of koude voeten. Die drijft net als OPEC de olieprijs verder op door de productie te dimmen, en laat wat extra trollen ageren tegen de laatste politicus die pleit voor langere gaswinning. De trollen die ons overtuigen van de moorddadige effecten van de Europese Green Deal, die zal hij binnenkort wel terugfluiten. De Green Deal sorteert ons keurig voor, waar Putin ons wil hebben: in de ontvangsthal van zijn eigen Gazprom. Met gebogen hoofd en de pet in de hand. Putin ziet de kansen keren, trekt een flesje eigen wijn open en een paar Russische sokken uit, gaat lekker jagen op de ontdooiende toendra’s en drukt Nordstream-2 er nog even door. Onder de grootmoedige belofte om ons nog jaren van megaduur aardgas te blijven voorzien. Zo bezien is Putin meer ondernemer dan politicus. Maar dan wel een ondernemer zonder volwassen concurrentie, in een diep falende markt.

 

Jesse Jacobs

Hoofdredacteur De Jonge LIberaal 2020-21