De Nederlandse politiek moet anders, opener en moderner. Een perfecte klus voor Mark Rutte

De overheid bestuurt ons leven, maar wij zitten steeds meer als bange burgers achterin de bus, stelt Jesse Jacobs, student American Studies aan de RUG. Mark Rutte is volgens hem dé persoon om het roer om te gooien.

Zo’n natte zondagmiddag die ook zonder lockdown vroeg om huiselijke zelfisolatie. Lekker onderuitgezakt liet de afstandsbediening me aanschuiven bij Toine Huys’ Buitenhof waar vier gasten langs geheel eigen lijnen pleitten voor bestuurlijke verandering.

Neoliberale afbraak

Gewezen Rabo-topman en CDA-nestor Herman Wijffels deed dit naar aanleiding van Ollongrens bedrijfsongeval, politiebaas Henk van Essen in een reactie op de boze burgerprotesten. Schrijver Lale Gül sprak over het knellende corset van de islamitische cultuur en acteur-schrijver Ramsey Nasr hield een vurig pleidooi tegen de neoliberale afbraak van onze meest fundamentele waarden zoals kunst en zorg.

Dat laatste klonk weliswaar wat hol en matig onderbouwd, maar de rode draad in het programma was helder: de overheid verliest het contact met de burger, er is een opener vorm van bestuur noodzakelijk. Het roer moet om, en wel nu!

Achterkamertjespolitiek

Ruttedoctrine is het woord dat iedereen hierbij voor in de mond heeft liggen. Daarmee wordt gedoeld op de achterkamertjespolitiek van weleer, maar nu aangevuld met het min of meer bewust laten doordenderen van een ambtelijke bulldozer die niet opzij gaat voor het vrijwel machteloze individu.

Oppositioneel altijd lekker natuurlijk, zo’n term die het geheel aan gevoelde misstanden lijkt samen te vatten. Toch is het belangrijk dat het – terechte – alarmsignaal dat hierin doorklinkt luid gehoord wordt. De overheid bestuurt ons leven, maar wij zitten steeds meer als bange burgers achterin de bus. Dat moet anders, en daar ligt het fundament onder deze formatie.

Diepe schuld

De verkiezingen zijn gewonnen door twee partijen die elk diepe schuld bekenden over de gemankeerde afhandeling van dossiers als Groningen en de toeslagen. En door partijleiders die ons verzekerden hier lering uit te trekken voor de aanstaande regeerperiode.

Dat de verkenners van Rutte en Kaag een ‘functie elders’ hadden bedacht voor een te assertief Kamerlid doet het ergste vrezen, maar de bestuurlijk bal ligt op de stip. Rutte zal hem moeten inschieten, om niet voortijdig het veld te hoeven verlaten. Het momentum is er en Ruttes publieke goodwill is niet meer wat hij was.

Retorisch handigheidje

De term Ruttedoctrine is natuurlijk slechts een retorisch handigheidje van een slimme spindoctor. De gesloten top-down bestuurscultuur, waarin een toeslagenaffaire veel te lang kon door etteren, gaat immers al decennia langer mee dan deze premier. En lange tijd best verdienstelijk.

Maar tijden veranderen en dit bestuursmodel blijkt bot. Uiteraard vindt elke traditionele bestuurder het griezelig als het dualisme tussen regering en parlement wordt opgeschud met een stimulerende toekomstvisie, een open bestuurscultuur, een regeerakkoord op hoofdlijnen en het stimuleren van Omtzigt-achtig weerwerk in het parlement. Maar griezelig of niet, er is geen keuze meer.

Zelf het stuur grijpen

Rutte, als overduidelijke winnaar en naamgever van de volgende kabinetsploeg zal die cultuuromslag moeten initiëren, verkopen en leiden. Al was het maar omdat hij de bestuurlijke vernieuwing anders aan Kaag laat, die daarin veel te ver zal doorschieten en bij de eerste de beste gelegenheid zelf naar het stuur zal grijpen. Politiek eigenbelang is echter de slechtste reden om de eigen trap schoon te vegen.

De echte reden moet zijn dat ook Rutte ziet dat ons zorgstelsel, ons pensioenbestel, onze landbouw, ons energiesysteem, ons klimaatbeleid en onze Europavisie anders, opener en moderner moeten. Wachten tot het protest overwaait gaat niet meer werken.

Tijdig en krachtig op inspelen

Het is net als in het bedrijfsleven: als de maatschappij en de markt veranderen, moet je daar als management tijdig en krachtig op inspelen.

Veel jonge mensen in mijn omgeving vragen om een inspirerende visie op het Nederland van morgen, niet om een tot op de komma dichtgetimmerd akkoord. En om een optimistisch, bindend, innovatief en lenig bestuurder. Echt een kolfje naar de hand van Mark Rutte, zou je denken.

Jesse Jacobs
Hoofdredacteur van De Jonge Liberaal

Dit artikel is geplaatst op persoonlijke titel, in het Dagblad van het Noorden, op donderdag 1 april 2021.

Nee, dit is geen grap!