Achtergrond: De Geschiedenis van Impeachment

In de Verenigde Staten is het impeachmentonderzoek tegen president Trump in volle gang nadat de Democratische voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, Nancy Pelosi, op 24 september 2019 had aangekondigd een impeachmentprocedure te starten. De vervolging en mogelijk daaropvolgende afzetting van een president is een zwaar middel en het gebruik daarvan is dan ook redelijk uniek. Zo uniek dat het in de 243-jarige geschiedenis van de Verenigde Staten nog maar drie keer eerder is voorgekomen. Of was het nou twee keer? Waarom werden toen de impeachmentprocedures gestart en hoe gaat de procedure in zijn werk?

Procedure

Een veelgehoorde uitleg is dat impeachment de afzetting van een president betekent. Dat is niet waar. De impeachmentprocedure is een rechtszaak tegen de president ten overstaan van de Senaat. Tijdens de rechtszaak wordt de president aangeklaagd wegens verraad, omkoping of andere zware misdrijven en misdragingen. Het proces begint als het Huis zogeheten ‘Articles of Impeachment’ aanneemt. Deze worden over het algemeen in ‘Judiciary Committee ‘van het Huis voorbereid, maar het is mogelijk hier een aparte commissie voor aan te wijzen. Er wordt over iedere aanklacht apart gestemd. Wanneer het Huis de Articles of Impeachment aanneemt gaat de zaak naar de Senaat, waar het daadwerkelijke proces plaatsvindt. Er is sprake van impeachment op het moment dat de zaak deze fase bereikt.

Een commissie uit het Huis, de zogeheten managers, treedt in de Senaat op als aanklager. De president doet, samen met zijn advocaten, zijn verdediging. De Senaat treedt op als gerecht en jury. De procedure wordt geleid door de opperrechter van het Federaal Hooggerechtshof. Wanner de Senaat na het proces met twee derde meerderheid de aanklachten bewezen acht, wordt de president automatisch uit zijn ambt verwijderd en vervangen door de vicepresident. Daarnaast kan de Senaat beslissen dat de president in de toekomst niet meer gekozen mag worden en staat de president voor zijn misdaden bloot aan reguliere strafvervolging.

Andrew Johnson – 1868

De Democraat Johnson lag in de jaren na de Burgeroorlog niet goed bij het overwegend Republikeinse Congres. Johnson streek hen onder andere tegen de haren in doordat hij de verslagen Zuidelijke staten zo snel mogelijk weer bij de unie wilde betrekken, terwijl het Congres eerst garanties wilde dat er voldoende aandacht was voor de rechten van de bevrijde slaven. Hierover ontstond ook onenigheid in de regering, in het bijzonder met Minister van Oorlog Edwin M. Stanton. Tijdens het zomerreces van 1867 ontsloeg Johnson Stanton en benoemde generaal (en latere president) Ulysses S. Grant als zijn opvolger. De Senaat was bij terugkomst zeer ontstemd, ontsloeg Grant acuut en herbenoemde Stanton. Johnson was furieus, ontsloeg Stanton meteen weer en benoemde Lorenzo Thomas als nieuwe minister. Stanton realiseerde zich dat de gang van zaken ongrondwettig was en liet Thomas meteen arresteren voor het innemen van zijn ministerspost.

De commissie van het Huis voor de reconstructie stelde, onder leiding van de stervende Thaddeus Stevens, elf Articles of Impeachment op. Sommigen stelden niet veel voor, maar de meeste zagen op het ongrondwettige ontslag van minister Stanton en machtsmisbruik. Op 5 maart 1868 startte het proces, nadat de Senaat in allerijl de regels voor een impeachmentprocedure had ingevuld en vastgesteld. Tijdens het proces vervielen acht aanklachten. Uiteindelijk werd over de overgebleven drie gestemd. Het kwam niet tot een veroordeling omdat de gekwalificeerde meerderheid op één stem niet gehaald werd. Johnson diende zijn termijn uit tot 1869 en werd opgevolgd door Grant.

Richard Nixon – 1974

De verkiezingen van 1972 werden overschaduwd door een inbraak in het Democratische hoofdkantoor in het Watergatecomplex. Een inbraak waar al snel een luchtje aan bleek te zitten omdat de inbrekers via via herleid konden worden tot het Committee to Re-Elect the President (CREEP). Na enige oproer in de pers werd het stiller. Maar enige tijd later begonnen er details uit te lekken. Bob Woodward en Carl Bernstein van The Washington Post waren benaderd door een klokkenluider die al snel de bijnaam Deep Throat kreeg. De vraag was hoe diep het Witte Huis in deze zaak zat. Dat bleek al spoedig veel dieper dan men had vermoed. Terwijl het schandaal zich in de media verder ontwikkelde stuurde de voorzitter van het Huis, Carl Albert, 24 Articles of Impeachment naar de Judicial Committee. Op 6 februari 1974 stemde het Huis voor een onderzoek naar de aanklachten om een impeachmentprocedure voor te bereiden. Het Witte Huis lag vanaf het begin dwars. Nixon werd onder druk gezet om opgenomen gesprekken – Nixon nam ieder gesprek op – te overhandigen. Toen Nixon dat niet deed vorderde het Huis ze op 11 april op. Na een kleine maand, op 30 april kreeg het Huis een gekuiste transcriptie. Op 9 mei startten de verhoren in  de Judicial Committee. Eind juli 1974 overhandigde het Witte Huis de opnames, nadat het Huis dit had afgedwongen. De opnames leverden sterk bewijs op dat Nixon opdracht tot de Watergate-inbraak had gegeven.

Tussen 27 en 30 juli debatteerde het Huis over de aanklacht. Nixon werd uiteindelijk beschuldigd van obstructie van de rechtsgang, machtsmisbruik en misleiding van het Congres. Op 5 augustus werd een transcript gepubliceerd van een opname waarin Nixon opdracht gaf het FBI-onderzoek naar Watergate te stoppen. Meteen hierna verdween alle steun voor Nixon in het Congres als sneeuw voor de zon. Alle Republikeinse leden van de Judicial Committee maakten bekend voor impeachment te zullen stemmen bij de stemming in het Huis. In de Senaat was de situatie ook volledig tegen Nixon: slechts 15 senatoren steunden hem nog.

Nixon hield de eer aan zichzelf en trad vrijwillig af op 8 augustus 1974. Hierdoor kwam het nooit tot een impeachmentprocedure. Er werd wel gewone rechtsvervolging gestart tegen Nixon, maar deze werd op 8 september 1974 beëindigd toen president Ford hem gratie verleende. De tweede poging tot impeachment werd hierdoor geen impeachment.

Bill Clinton

Iedereen kan de beroemde woorden van Bill Clinton citeren over de beschuldigingen van seksueel wangedrag met Monica Lewinsky. In 1995 kwam Lewinsky op het Witte Huis werken en al snel gingen geruchten over een affaire tussen haar en Clinton. Deze affaire werd zodanig intens dat Lewinsky in 1996 werd overgeplaatst van het Witte Huis naar het Pentagon. Via Linda Tripp, een ambtenaar in het Pentagon, lekte het nieuws over de affaire in 1997 uit.

Sinds 1994 werd Clinton vanwege een reeks schandalen onderzocht door advocaat en rechter Kenneth Starr. Het nieuws over de affaire met Lewinsky noopte hem tot het maken van een afspraak met Tripp, die opgenomen telefoongesprekken met Lewinsky aan Starr overhandigde. In juli 1998 sprak het team van Starr af met Lewinsky. Tijdens dit gesprek overhandigde ze bewijsmateriaal in ruil voor immuniteit. Starr gaf Clinton de kans zich in vertrouwen te verantwoorden voor een jury. Dit deed Clinton op 17 augustus 1998 en hierin sprak hij zijn beroemde woorden “I did not have sexual relations with that woman, ms. Lewinsky”.  Het mocht niet baten. Vanwege een reeks schandalen werd er al sinds eind 1997 gesproken over impeachment. Op de middag van 6 september 1998 stopten twee busjes bij het Capitool. In de busjes lagen 36 dozen met bewijsmateriaal tegen Clinton, verzameld door Starr. Starr had geen enkel detail onbesproken gelaten en dus besloot het Huis, dat een ruime Democratische meerderheid had, het rapport openbaar te maken. De Democraten wilden het rapport framen als een Republikeinse verkiezingsstunt. Toen het Huis op 11 september 1998 de rapporten openbaar maakte was de juridische staf van Clinton stomverbaasd omdat dit bij Watergate niet was gebeurd. De Republikeinse voorzitter van het Huis, Newt Gingrich, wreef zich in de handen omdat hij de verkiezingsoverwinning al kon ruiken. Bij de midterms werd hij lelijk terechtgewezen toen de Democraten vijf zetels wonnen.

In het najaar werd duidelijk dat impeachment steeds onvermijdelijker werd. Niet dat iemand wist hoe het precies moest aangezien de procedure sinds 1868 niet meer was gebruikt. De procedure werd ingericht naar voorbeeld van de procedure tegen Nixon. Nadat het team van Clinton hem op 7 en 9 december in de Judicial Committee van het Huis had verdedigd, stemde het huis op 11 december in met drie Articles of Impeachment. Clinton werd beschuldigd van liegen voor de jury, liegen tijdens een strafonderzoek en obstructie van de rechtsgang. Het proces startte op 7 januari 1999 en duurde tot 9 februari. Op 12 februari werd er gestemd en werden de Articles of Impeachment stuk voor stuk verworpen.

Starr en Lewinsky ontmoetten elkaar voor het eerst op kerstavond 2017 toen ze elkaar bij toeval tegenkwamen in een restaurant. Lewinsky was het duidelijk niet eens met de lezing die Starr aan de affaire gaf. Beiden kwamen niet nader tot elkaar en Starr verontschuldigde zich niet.

Trump – 2019

Impeachment van president Trump is al geprobeerd zo lang hij in het Witte Huis zit. Maar tot 2019 hebben de Democraten dit tegengehouden. De Democratische voorzitter van het Huis, Pelosi, gaf meermalen aan dat er belangrijkere politieke kwesties speelden die niet ondergesneeuwd mochten raken door een impeachmentprocedure tegen Trump. Beschuldigingen dat Trump door de Oekraïense president Zelensky onderzoek liet doen naar de zoon van de Democratische presidentskandidaat Joe Biden waren de druppel die de emmer deed overlopen en op 24 september 2019 kondigde Nancy Pelosi aan dat er een impeachmentprocedure gestart werd. De beschuldigingen zijn verraad van de ambtseed, verraad van de nationale veiligheid en het aantasten van de integriteit van de verkiezingen. Zes commissies, waaronder de Judiciary, onderzoeken de aanklachten. Hoe het onderzoek gaat verlopen valt nog te bezien: het Witte Huis heeft tot nu toe alle medewerking ontzegd en weigert de opgeëiste documenten vrij te geven. Hierdoor is nog onduidelijk wanneer de hoorzittingen zullen beginnen, maar zeker is dat uw auteur deze staatsrechtelijk zeer unieke procedure met belangstelling zal volgen.

Wout Brouwer