Muziek en politiek: Protestmuziek IV

Het afgelopen jaar heeft De Jonge Liberaal in het kader van muziek en politiek 23 protestsongs uitgelicht. Maar de muziekwereld is haast oneindig en er is altijd voldoende moois te vinden. Daarom hierbij het vierde deel van onze serie over protestmuziek!

Supertramp – School

In het eerste artikel schreef ik over een protestlied tegen het onderwijssysteem: The Wall van Pink Floyd. Roger Hodgson van Supertramp schreef met het nummer School een vergelijkbare aanklacht tegen het rigide onderwijssysteem waarin kinderen vooral moesten doen wat er verteld werd. Waar The Wall een meer algemene stellingname tegen het onderwijssysteem was, vond School zijn oorsprong in de persoonlijke ervaring van Hodgson op de kostschool. Hij ervoer het onderwijssysteem als beknellend en tegennatuurlijk. Die ervaringen werden uiteindelijk het eerste nummer op het album Crime of the Century, een van de oudere albums van Supertramp en op dit moment een onvergeeflijke hiaat in de platenkast van uw auteur.

Queen – I want it all

Soms wordt een liedje een protestlied zonder dat de schrijver dat beoogd heeft. I want it all and I want it now was een uitspraak van Anita Dobson, de latere echtgenote van Queen-gitarist Brian May. Op de vraag wat het liedje betekende antwoordde May dat het gaat over het hebben van ambitie en staan voor je doel. Met die opmerking werd het liedje door diverse bewegingen opgepakt als protestlied. Het werd omarmd door de Zuid-Afrikaanse anti-apartheidsbeweging, werd gedraaid door groeperingen die zich inzetten voor homorechten en komt ook regelmatig terug als een soort strijdlied op bijeenkomsten van de Afrikaans-Amerikaanse jeugdgroeperingen.

John Denver – Last Night I Had The Strangest Dream

In 1972 speelde John Denver op een kort concert in het huis van de in 1965 vermoorde Robert Kennedy. Het concert was een benefietconcert tegen de Vietnamoorlog. Denver sloot af met het nummer Last Night I Had The Strangest Dream. De schrijver van het nummer droomt van het beëindigen van oorlogen en over hoe mooi de wereld er dan uit zou zien. John Denver nam het in 1969 voor het eerst op, maar het nummer is een stukje ouder. Het werd in 1950 geschreven Ed McCurdy als protestlied tegen de Tweede Wereldoorlog en de Koreaanse Oorlog. Een hele reeks covers volgde, met de uitvoering van The Weavers als de meest succesvolle. Maar ook Simon & Garfunkel namen het op en in 2010 verscheen uit niet eerder gepubliceerd werk van Johnny Cash een cover van het nummer op het album American VI – Ain’t No Grave. De van oorsprong Nederlandse zanger Cornelis Vreeswijk maakte een Zweedse cover van het nummer.

Dire Straits – Industrial Disease

Milieuactivisme? Nee, kritiek op de vakbonden. Industrial Disease is een kritische kijk op de Britse fabrieksindustrie begin jaren tachtig. Groot-Brittannië had net de Winter of Discontent achter de rug en de macht van de vakbonden was onverminderd groot, alhoewel de regering van Margaret Thatcher al wel de aanval had geopend op wat zij omschreef als the enemy within. Mark Knopfler plaatst een kritische noot bij de stakingen en de gevolgen die deze hebben op het land. Vertaald betekent industrial disease arbeidsziekte. En het de verhoudingen tussen de werkgevers en de bonden was op dat moment ook zeer verziekt – de vakbonden hadden in de jaren zeventig zoveel macht gekregen dat ze haast het landsbestuur konden overnemen. De media, waarin zelf ook de nodige vakbonden opereerden, speelden volgens Knopfler een bedenkelijke rol. In het lied brengt Mark Knopfler een bezoek aan een dokter. De dokter onderzoekt hem, noemt een hele rits kwalen uit de samenleving op en diagnosticeert uiteindelijk industrial disease.

Vicki Lawrence – The Night The Lights Went Out In Georgia

The Night The Lights Went Out In Georgia levert kritiek op het Amerikaanse rechtssysteem. DE liedtekst is net een detective – echter eindigt deze detective niet met de veroordeling van de dader maar met bestraffing van een onschuldige man. Een jonge man komt weer terug in het dorp om een vriend op te zoeken. Even later wordt het lijk van de vriend gevonden. In het proces wordt de jonge man veroordeeld tot ophanging. Maar het proces hangt aan elkaar van fouten en wordt geleid door een rechter die het liefst zo snel mogelijk van de zaak af wil zijn. Uiteindelijk wordt ook duidelijk wie de moordenaar wel is, maar het komt ruimschoots te laat om de veroordeelde nog te redden. Schrijver Bobby Russell schreef over de onbetrouwbare rechtsgang in de VS, over rechters die meer betrokken waren bij zaken dan ze deden voorkomen en over akkoordjes achter de schermen tussen rechters en advocaten. Russel was zo ontevreden over het nummer dat hij zelfs weigerde een demo op te nemen. Na diverse afwijzingen kwam het lied terecht bij Vicki Lawrence, die er in 1972 een hit mee had. In 1991 nam Reba McIntyre het nummer op  – met een zeer fraaie clip – en scoorde opnieuw een hit.

Peter Seeger – Where Have All The Flowers Gone

Peter Seeger zat in 1955 op het vliegtuig naar een concert – een van de weinigen die hij in die tijd gaf omdat niemand hem boekte vanwege zijn vermeende communistische sympathieën. In het vliegtuig werd hij geïnspireerd door te tekst van een traditioneel Kozakkenlied (Koloda-Duda) over de vraag waar alle bloemen waren gebleven. Het lied werd al snel omarmd als een protestlied tegen oorlog: na de oorlog zijn de bloemen weg, de jonge vrouwen oud geworden en de mannen dood. En zonder aanwijsbare reden. Het lied dat dateerde uit de tijd van de Koreaanse oorlog werd ten tijde van de Vietnamoorlog omarmd door de pacifistische beweging en maakte van Seeger een artiest van wereldformaat.

Het lied maakte niet alleen indruk op de maatschappij maar ook op zijn collega-musici: het is talloze malen gecoverd en in meer dan 20 talen vertaald, waaronder in het Nederlands als Zeg me waar de bloemen zijn.

Midnight Oil – Beds Are Burning

De positie van de Aboriginals in Australië is al jaren een bijzonder gevoelige snaar geweest. Net als de indianen in Amerika of de Maori in Nieuw-Zeeland voelt de Aboriginalgemeenschap zich achtergesteld en zijn zij jarenlang afgesloten van de gebieden waar hun voorouders woonden. In 1987 woedde in Australië eens te meer een politieke strijd over de positie van de Aboriginals. Het ging over de terugkeer van de Pintupi-stam naar hun geboortegrond. Politiek en maatschappij waren sterk verdeeld over hoe met deze kwestie moest worden omgegaan. Midnight Oil-voorman Peter Garrett had een vrij duidelijke mening en de zin it belongs tot hem, let’s give it back uit Beds Are Burning laat weinig te wensen over aan duidelijkheid over zijn mening. Het nummer werd een wereldhit, een strijdlied tegen de onderdrukking van de Aboriginals en kreeg de eervolle titel één van de vijfhonderd liedjes te zijn die beeldbepalend waren voor de rock&roll. Peter Garrett was in zijn muziek altijd uitgesproken over zijn politieke standpunten (luister ook eens naar Blue Sky Mine,  over een asbestmijn in West-Australië) en raakte zijn politieke sentimenten zeker niet kwijt na zijn muzikale carrière. Hij kwam via diverse politieke bewegingen bij de Australische Labour Party terecht en is nu parlementslid.

Guiseppe Verdi – Va Pensiero (Nabucco)

De aria Va Pensiero uit Verdi’s opera Nabucco (1861) is strikt genomen geen protestmuziek. Maar naast componist was Verdi ook politiek zeer geëngageerd en een sterk nationalistisch man die niet terugschrok voor politieke boodschappen in zijn werken. Zijn naam gold als afkorting van Vittorio Emmanuel Re D’Italia (Victor Emanuel, Koning van Italië). De aria, in het Nederlands beter bekend als het Slavenkoor, is volgens sommige theorieën bedoeld als een volkslied voor Italiaanse nationalisten die het land wilden verenigen. Italië was in die tijd, net als Duitsland, van een lappendeken van landjes aan het veranderen in één staat en dat ging niet zonder slag of stoot. Nabucco is dan ook niet de eerste opera van Verdi die een politieke boodschap in zich draagt, de politieke boodschappen in zijn muziek begonnen al in de jaren 1840 en 1850 boven te drijven. De impact van Va Pensiero is tot op de dag van vandaag te merken. Geluiden om het lied te verheffen tot het Italiaanse volkslied klinken tot op de dag van vandaag en na een uitvoering van Nabucco in Rome in 2011 vroeg dirigent Riccardo Muti het publiek tijdens de toegift Va Pensiero mee te zingen als protest tegen de bezuinigingen op kunst en cultuur. De politieke boodschap die begon met O mia patria, se bella i perduta (O mijn land, zo mooi en verloren) werd er een waar het hele land tot op de dag van vandaag mee wegloopt en die voor zeer uiteenlopende doelen wordt gebruikt.

Benieuwd naar de oudere artikelen over protestmuziek? Lees hier Protestmuziek deel I, Protestmuziek deel II en Protestmuziek deel III.

image sources

  • sheet music black white bladmuziek: Ryan Schmitz via Flickr - CC BY 2.0

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *