Angela Merkel: van Kohl’s Mädchen naar meest invloedrijke vrouw van Europa

Binnenkort zijn er verkiezingen in Duitsland en kan Angela Merkel haar mandaat verlengen met nog eens vier jaar. Zij kan dan de zittingsduur van haar mentor, de eerder dit jaar overleden bondskanselier Helmut Kohl, evenaren. Over de carrière van Merkel kan een complete bibliotheek worden volgeschreven. In dit artikel belicht ik de eerdere regeringscarrière van Merkel. Zij was namelijk minister onder Helmut Kohl in roerige tijden van eenwording. De vraag is vandaag hoe haar carrière er destijds uitzag, waar de politieke relatie met Kohl stukliep en ook welke invloed Kohl heeft gehad op deze bijzondere bondskanselier.

Van twee naar één Duitsland

De avond van 9 november 1989 was er een vol verwarring. Na een rommelige persconferentie over de opening van de grenzen in Berlijn door DDR-functionaris Gunther Schabowski wist men niet precies wat de bedoeling was. In de loop van de avond en de nacht trokken steeds meer inwoners van Oost-Berlijn de stoute schoenen aan en staken de grens over. In West-Duitsland was Helmut Kohl op dat moment regeringsleider en aan hem was de taak om met zijn Oost-Duitse ambtsgenoot (in die tijd achtereenvolgens Egon Krenz, Manfred Gerlach en Sabine Bergmann-Pohl) tot een hereniging van Duitsland te komen. Iets waar andere Europese regeringsleiders niet op zaten te wachten: Thatcher en Mitterand zagen een gevaar in een groot machtsblok midden in de Unie en ook premier Ruud Lubbers was zeer gereserveerd ten aanzien van dit idee. Kohl bleef Lubbers dit kwalijk nemen en zorgde er daarom voor dat in 1994 Lubbers’ kandidatuur voor het voorzitterschap van de Europese Commissie faalde. In 1990 was de hereniging een feit. Kohl werd regeringsleider van het herenigde Duitsland en schreef onmiddellijk verkiezingen uit voor 2 december 1990.

Minister Merkel

In 1989, kort voor de val van de Muur, was een jonge Oost-Duitse wetenschapper politiek actief geworden. Zij werd lid van de Demokratischer Aufbruch, die een jaar later op zou gaan in het CDU. Deze wetenschapper was Angela Merkel. Zij werd in december 1990 verkozen in de Bondsdag en begon al in januari 1991 aan haar regeringscarrière. Merkel was naar voren geschoven bij Kohl door de laatste Oost-Duitse premier: Lothar de Maiziere. Ze bleek over enorme dossierkennis te bezitten en bezat ook de gunfactor dat zij een Oost-Duitse, protestantse jonge vrouw was. Kohl nam haar daarom ogenblikkelijk op in zijn kabinet. Hierdoor kreeg Merkel de bijnaam “Kohl’s Mädchen”. Haar regeringscarrière begon als minister van Vrouwen- en Jeugdzaken. Terwijl Kohl het herenigde Duitsland Europa in loodste, iets waar Frankrijk en Engeland helemaal niet op zaten te wachten, toonde Merkel zich in het kabinet een raspolitica. Kohl nam haar onder andere mee naar de Verenigde Staten, waar ze oud-president Reagan ontmoette. Haar ministerie was een restje wat was overgebleven na de opsplitsing van een groter ministerie.

Na de verkiezingen van 1994 kreeg Merkel een prominentere portefeuille als minister van Milieu, Infrastructuur en Nucleaire Veiligheid. Het beleid van haar voorganger had voornamelijk in de richting van het CDU gehangen, hetgeen wrevel veroorzaakte bij coalitiepartner Freie Demokratische Partei, maar ook de meer economische kant van het CDU was niet onverdeeld enthousiast. Aan Merkel de taak om deze situatie op te lossen en daarbij de kans om zich politiek te profileren. Merkel was niet iemand die daarin op de voorgrond trad. Als Oost-Duitse was ze gewend zich niet altijd even sterk uit te spreken, maar ze wist uitstekend hoe ze dat achter de schermen moest doen.

Onder Kohl had het CDU jarenlang een gedoodverfde opvolger van Kohl gekend: Wolfgang Schäuble. In 1997 werd het idee dat Schäuble snel zou opvolgen kort naar de achtergrond gedreven door de aankondiging van Kohl dat hij voor een zesde keer bondskanselier wilde worden. Dat gebeurde niet en Kohl werd verslagen. Hij legde het partijleiderschap van het CDU neer en Schäuble volgde hem op. Toen puntje bij paaltje kwam was Schäuble echter ook zo weer weg. Dit kwam omdat in 1999 een groot financieringsschandaal aan het licht kwam met als centrale figuur donateur Karlheinz Schreiber. De partij hield donaties achter voor de belastingdienst, hield er verborgen rekeningen op na en nam contant geld aan. Er werd een uitgebreid onderzoek gestart naar het schandaal en naar de verantwoordelijke personen.

Vadermoord door een leider

Na de veroordeling van oud CDU-penningmeester Walther Kiep werd de positie van menig prominent CDU-lid onhoudbaar. Zowel Kohl als Schäuble moesten het veld ruimen, zeker nadat Merkel Kohl in een paginagroot artikel op de voorpagina van de Frankfurter Allgemeine Zeitung opriep om op te stappen. Kohls positie werd onhoudbaar en een paar maanden later vertrok hij. De partij had een nieuwe leider nodig en Kohl’s Mädchen nam de handschoen op. Schreiber verdween naar Canada. Tien jaar later leverde dit land hem uit, waarna hij werd veroordeeld tot zes en een half jaar cel wegens belastingontduiking. De politieke band tussen Merkel en Kohl was over. Kohl vergaf Merkel nooit en zei later dat hij zijn moordenaar zelf binnenhaalde en zelf de slang om zijn arm had gewikkeld. Voor Schäuble was het niet het einde van zijn carrière. In het eerste kabinet-Merkel was hij minister van binnenlandse zaken en sinds 2009 is hij minister van financiën.

Chique of niet, door deze politieke vadermoord kwam de carrière van Merkel op een rechtstreeks pad naar succes. Het CDU zat in de oppositie en haar tegenstander in de Bondsdag was SPD-leider en bondskanselier Gerhard Schröder. Merkel leidde als relatief stille kracht de oppositie. Van House of Commons-achtige taferelen wad daarom nauwelijks sprake. Haar mooiste aanval op Schröder kwam na de verkiezingen van 2005. SDP en CDU hadden een vrijwel gelijk aantal stemmen gekregen. Schröder wist het zeker: hij zou doorgaan als bondskanselier en zei dat vooral niemand moest geloven dat de SPD enig aanbod tot overleg met het CDU zou doen, laat staan aannemen. Merkel reageerde hierop door te zeggen dat de SPD simpelweg niet gewonnen had en dat zelfs SPD-leden dat met de tijd wel door zouden krijgen. Enkele weken later werd ze de eerste vrouwelijke bondskanselier en begon deze enigmatische Oost-Duitse wetenschapper aan een carrière als wereldleider.

De toekomst van Kohl’s Mädchen

Kohl had er voor kunnen kiezen een permanente luis in de pels te worden voor Merkel. Dit deed hij niet. Maar hij was af en toe niet vies van een vileine uitspraak in de richting van zijn oude protegé. Zo zei hij in 2011 dat Merkel zijn Europese project had verwoest en vertelde hij zijn biograaf in oktober 2014 dat Merkel nog niet eens met mes en vork kon eten. En het thuis ontvangen van de Hongaarse president Orbán in 2016 was qua etiquette ook weinig juist. De band tussen Merkel en Kohl werd nooit beter en toen Kohl dit jaar overleed was het dan ook niet verbazingwekkend dat hij uitdrukkelijk had verboden dat Merkel op zijn uitvaart zou spreken. Hij had liever dat president Orbán zijn elegie uitsprak. Maar het was toch Merkel die er stond, samen met andere spelers en voormalige spelers op het wereldtoneel. Wel zat Orbán uiteraard in het gezelschap. De man die te gelden heeft als één van de vaders van de Europese Unie en de politieke mentor van Merkel, een man die zowel bij leven als in de dood niet onbesproken kan blijven, werd begraven in Speyer, naast de dom waarin vroeger de keizers van het Heilig Roomse Rijk werden begraven. Hij zal nooit weten of Merkel zijn zittingsduur kan gaan evenaren. Ons zal het binnenkort bekend zijn.

image sources

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *