Politiek en muziek: protestmuziek III

“Ook bij deze zeven protestliedjes houdt de protestmuziek niet op,” schreef Tamára aan het eind van haar bloemlezing in muziek met een politieke boodschap. En daar heeft ze volkomen gelijk in. Omdat er zoveel moois is om uit te kiezen zal De Jonge Liberaal ook nu weer niet verder komen dan een topje van een ijsberg.

Karin Bloemen – Zuid-Afrika (apartheid es ien skone zaak)

In 1988 schreef Jeroen van Merwijk deze tekst over een Afrikaner die in Nederland komt en het land ziet als een land waarin de apartheid is gelukt. De armen wonen bij elkaar, de rijken wonen bij elkaar en het land wordt schoongehouden door Marokkanen en Turken. Van gelijke rechten is geen sprake. Uiteindelijk overweegt de Afrikaner om met alle Afrikaners naar Nederland te gaan als het in Zuid-Afrika voor de blanken uit de hand loopt. Van Merwijk had geen succes met het nummer en verkocht het aan Karin Bloemen. Zij zette er andere muziek onder en gebruikte het in 1992 in haar theatershow. In 1994 voerde zij het via een straalverbinding op voor Nelson Mandela. Zijn naam brengt ons gelijk naar het volgende nummer: Free Nelson Mandela

The Special AKA – Free Nelson Mandela

In 1983 schreef bandleider Jerry Dammers de melodie voor een instrumentaal nummer. Hij had op dat moment nauwelijks een idee wie Nelson Mandela überhaupt was. Na een anti-apartheidsconcert veranderde dit en begon Dammers het instrumentale nummer van tekst te voorzien. Het lied verzet zich tegen de gevangenschap van Mandela en in het verlengde daarvan tegen de apartheid. Het werd meteen een hit en is tot op de dag van vandaag het muzikale symbool van de ANC. De studentenbond van Wadham College in Oxford vond het lied ook leuk en diende een motie in dat iedere borrel afgesloten moet worden met het nummer. Deze traditie bestaat nog steeds. Voor de muziek is duidelijk teruggegrepen op de Zuid-Afrikaanse muziektraditie, waarmee het nummer zich onderscheidt van de meeste andere protestsongs.

Je kunt overigens meer met de tekst van dit nummer. In 2008 voerde Amy Winehouse het uit met enkele aanpassingen. In plaats van ‘Free Nelson Mandela’ zingt ze soms ‘Free Blakey, my fella’, een verwijzing naar haar man Blake Fielder-Civil die op dat moment vast zat.

Johnny Cash – The Man in Black

Johnny Cash was een politiek betrokken man en niet vies van kritische liedteksten en protestsongs. Zo was hij sterk gekant tegen de oorlog in Vietnam en daar heeft hij ook een paar nummers over geschreven. The Man in Black is daar één van. The Man in Black was de bijnaam van Cash, die altijd zwart droeg. Het lied geeft aan dat het zwart een politiek statement is en de tekst verzet zich tegen racisme, armoede, vrijheidsberoving en de oorlog in Vietnam.

Cash was bevriend met iedere Amerikaanse president sinds Nixon. Deze vroeg hem in 1973 om op te komen treden in het Witte Huis. De Amerikaanse moraal was op dat moment laag vanwege de Vietnamoorlog en Nixon hoopte dat Cash het op kon krikken door twee nummers te spelen die populair waren in het kamp dat de oorlog steunde: Okie from Muskogee en Welfare Cadillac. Cash stuurde een briefje terug waarin hij zei dat geen van beiden door hem geschreven was en speelde uiteindelijk uit zijn eigen repertoire The Man in Black, What is Truth (een protestlied tegen oorlog, in het bijzonder in Vietnam) en The Ballad of Ira Hayes (een protestlied tegen de behandeling van de Indianen). Nixon zei achteraf dat één ding duidelijk was: niemand legt Johnny Cash op wat hij moet zingen.

Joni Mitchell – Big Yellow Taxi

In mijn stukje over The Last Resort kwam dit nummer al even zijdelings ter sprake. Het heeft dezelfde insteek en gaat over het verwoesten van paradijselijke plaatsen door de menselijke expansiedrift. Mitchell werd geïnspireerd op reis in Hawaii. Vanuit haar hotel kon ze in de verte de groene bergen zien, maar verder bestond het uitzicht vooral uit een enorme parkeerplaats. Anders dan The Last Resort heeft dit nummer ook een boodschap over het milieu. De tekst roept op te stoppen met het gebruiken van bestrijdingsmiddelen en verwijst naar de vernieling van natuur door te stellen dat de bomen maar verplaatst moeten worden naar een museum. Dit is overigens ook een verwijzing naar de botanische tuin van Honolulu. Bevalt het origineel van Mitchell niet? Dan is er ook nog een leuke cover van de Counting Crows.

Bob Dylan – Hurricane

De onbetwiste koning van de protestsong is uiteraard Bob Dylan. Met een repertoire vol protestsongs van ‘The Times, They Are A-Changing’ tot ‘Blowin’ in the Wind’ is het een hele klus om er ééntje te selecteren. Het lied is gebaseerd op de onterechte veroordeling van bokser Rubin “Hurricane” Carter na een dodelijke schietpartij in 1966. De kroongetuigen in het proces bleken later meineed gepleegd te hebben en bij de vrijspraak van Carter in 1985 oordeelde de rechter dat de veroordeling meer met racisme dan met rationaliteit te maken had. Dylan was in de jaren zestig en zeventig zeer betrokken bij de Amerikaanse burgerrechtenbeweging. Carter stuurde zijn autobiografie aan Dylan. Dylan las het boek en bezocht Carter in de gevangenis en begon hierna met het schrijven van het nummer, dat een protest werd tegen klassenjustitie en racisme in het Amerikaanse rechtssysteem.

Het nummer zelf is ook onderwerp geweest van een rechtszaak. Al voor de publicatie raadden advocaten Dylan aan om aanpassingen in de tekst te maken omdat twee kroongetuigen, Arthur Dexter Bradley en Alfred Bello, fors door het slijk gehaald werden. Een andere getuige, Patty Valentine, spande een proces aan tegen Dylan wegens laster en privacyschending. Ze verloor de zaak en de tekst bleef ongewijzigd.

U2 – Sunday Bloody Sunday

De Troubles zijn in de bijdrage van Tamára al genoemd bij het nummer Zombie van The Cranberries. Deze periode heeft natuurlijk meer artiesten geïnspireerd tot het schrijven van liedjes. Een van deze nummers is Sunday Bloody Sunday van U2. Het nummer gaat over twee specifieke gebeurtenissen: Bloody Sunday van 1920 en Bloody Sunday van 1972. Met name deze laatste wordt met dit nummer vereenzelvigd: hierbij werden bij een demonstratie in Derry veertien ongewapende burgers doodgeschoten. In tegenstelling tot andere protestsongs over deze gebeurtenissen (zoals bijvoorbeeld Bloody Sunday van John Lennon en Yoko Ono) kiest U2 geen partij. De band zegt zelf dat de tekst is geschreven vanuit het oogpunt van iemand die het geweld in zijn omgeving veracht. Een van de eerste keren dat het nummer tijdens een concert gespeeld werd was in Noord-Ierland. De band was behoorlijk nerveus en Bono zegde toe het nummer nooit meer te spelen als het publiek het niet goed vond. Het publiek vond het nummer geweldig. Maar Bono blijft toch altijd een slag om de arm houden en kondigt het nummer aan met de woorden “dit is geen protestlied”.

Billie Holiday – Strange Fruit

Strange Fruit werd geschreven door Abel Meeropol in 1937. Billie Holiday zong het in 1939 voor het eerst. Het lied neemt stelling tegen het Amerikaanse racisme, meer specifiek tegen de lynchpartijen die vroeger in het zuiden plaatsvonden. De vreemde vruchten waar het lied over verhaalt staan voor de lijken van zwarte Amerikanen die opgehangen zijn aan bomen. Holiday zong het nummer regelmatig in Café Society, Greenwich Village, de eerste nachtclub van de VS. Hier was de afspraak dat zij het nummer als afsluiter zou gebruiken. De obers stopten speciaal met bedienen en het zaallicht werd gedimd, afgezien van een spot op het gezicht van Holiday. Zij zong het nummer dan met gesloten ogen. Het nummer wordt over het algemeen in één naam genoemd met Holiday en zij beweerde zelf betrokken te zijn geweest bij het op muziek zetten van de tekst. Dit wordt ontkend door Meeropol.

Simon & Garfunkel – Silent Night /7 O’Clock News

Silent Night/7 O’Clock News mengt twee geluidsbanden door elkaar. Simon & Garfunkel zingen het bekende kerstliedje. Tegelijkertijd worden hier nieuwsberichten doorheen gespeeld. Het betreft hier niet één nieuwsuitzending, maar verschillende berichten van 3 augustus 1966, voorgelezen door de destijds bekende DJ Charlie O’Donnell. Naar mate het liedje vordert wordt de muziek steeds zachter terwijl de nieuwslezer steeds luider wordt. Dit symboliseert de oorlogspropaganda in de media. De inspiratie voor het schrijven van dit nummer is een uitspraak van Richard Nixon in het nieuwsbericht dat als laatste wordt voorgelezen. Nixon zegt hierin dat het verzet tegen de oorlog het sterkste wapen is dat tegen de Verenigde Staten werkt. Simon & Garfunkel plaatsen met dit nummer kritiek bij de oorlogspropaganda. Het nummer wordt over het algemeen omschreven als een van de meest onverbiddelijke, ironische (en profetische) commentaren op de rol van de media, met name in oorlogstijd.

Het voorbeeld van Simon & Garfunkel wordt af en toe gevolgd. Penny en Sparrow maakten deze versie over 2016:

Een selectie te maken uit zoveel moois is een aardige opgave en ook met drie delen blijft er een hoop liggen. Het lijkt mij dan ook slechts een kwestie van tijd totdat deze serie wordt vervolgd!

image sources

  • sheet music black white bladmuziek: Ryan Schmitz via Flickr - CC BY 2.0

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *