Verboden boeken: waarom worden boeken verboden?

Vrijheid van meningsuiting en vrijheid van drukpers zijn een groot goed in Nederland, het verbieden van boeken komt dan ook nauwelijks voor. Je moet echter ook niet denken dat boeken verbieden alleen in Noord-Korea en het Derde Rijk voorkomt, want het verbieden van boeken komt tot de dag van vandaag voor. Welke boeken zijn er over de jaren heen verboden geweest?

Los van Mein Kampf, dat sowieso een beetje een apart verhaal is, is er in Nederland door de overheid weinig sprake geweest van verboden qua boeken. Dat wil niet zeggen dat er überhaupt nooit boeken verboden werden, want bij scholen en bibliotheken die nogal zwaar in de (christelijke) leer zijn, werden er nog wel eens wat boeken verboden. Hierbij moet je denken aan Harry Potter (magie) en Donald Duck (magie door Madam Mikmak en Zwarte Magica). Recent sprak ik een JOVD’er die vertelde dat Meester Jaap op een gegeven moment ook verboden werd op zijn school, omdat er toch wel wat ‘vieze’ verhalen in stonden.

Harry Potter

In Nederland is Harry Potter alleen bij hen die streng in de leer zijn een probleem, vanwege magie en wicca. In de Verenigde Staten voerde een moeder ook wicca aan als reden om de boeken te verbieden, maar ze kon niet aannemelijk maken dat het daadwerkelijk gebeurde in de Harry Potter-serie.1 Desalniettemin heeft dit op ten minste één school geleid tot het aannemen van een nieuw bibliotheekbeleid. Daar mogen boeken geen alcohol, roken, drugs, seks, naaktheid, vloeken, geweld, criminaliteit, wapens, zwarte humor en donkere inhoud meer bevatten. Alles dat leuk is zeg maar.

The Color Purple

Dit prachtige boek over de leefomstandigheden van zwarte vrouwen in the South in 1930, geschreven door Alice Walker, is sinds het uitgeven ervan een doorn in het oog geweest voor vele mensen. Meestal wordt er bij dit boek een verbod gevraagd omdat het obsceen taalgebruik, expliciete seksscènes, niet-traditionele genderrollen en racisme bevat. Echter komt bij The Color Purple de censuur niet van één kant, schrijfster Alice Walker wil niet dat haar boek verkocht wordt in Israël en ook een nieuwe Hebreeuwse vertaling heeft zij enkele jaren geleden tegen gehouden, omdat zij niet wil bijdragen aan het apartheidsregime in Israël.2

The Curious Incident of the Dog in the Night-Time

Ook vandaag de dag wordt er nog gewoon geprobeerd om boeken te verbieden. The Curious Incident of the Dog in the Night-Time van Britse schrijver Mark Haddon was in de Verenigde Staten problematisch omdat er teveel in gevloekt zou worden. Een van de ouders wilde het boek ‘heus niet verbieden’, maar had er toch wel moeite mee dat er in gevloekt werd en dat de naam van God ‘in vain’ getrokken wordt. Dat het boek over een autistische jongen gaat, die totaal niet doorheeft wat voor impact zijn woorden hebben, wordt vergeten. Dat er ook een scene in staat waarin de vader zijn zoon slaat en dat zijn moeder hem verlaat wordt ook geen woord over gerept. Het boek werd uiteindelijk in dit geval niet verboden.3

Animal Farm

Animal Farm is het boek dat je wist dat zou komen op deze lijst. Meerdere landen hadden of hebben dit boek op de lijst van verboden boeken staan. In Noord-Korea is het boek nog steeds verboden. In Vietnam was het verboden omdat de denkbeelden over communisme niet helemaal strookten met de denkbeelden van het land. In de Verenigde Arabische Emiraten is het boek verboden omdat het eveneens niet in lijn was met de islamitische waarden, voornamelijk omdat er pratende varkens voorkomen in Animal Farm. In Kenya is er een toneelstuk verboden dat gebaseerd is op Animal Farm.4 Het land heeft vooralsnog een eenpartijenstelsel, maar de roep om een meerpartijenstelsel wordt steeds groter. Men is bang dat het volk door dit soort boeken enge ideeën krijgt.

Alice’s in Wonderland & Through the Looking Glass, And What Alice Found There

Alice in Wonderland is een van mijn lievelingsboeken, en ook meerdere malen verboden geweest. Het bekendste verbod komt uit Volksrepubliek China, waar de overheid het boek verbood omdat amorfische dieren kinderen in de war zou brengen en dat zouden geloven dat dieren ècht kunnen praten. Ook in de Verenigde Staten werd het boek meerdere malen verboden, meestal op grond van het aanzetten tot drugsgebruik en ook de seksuele content5 zou een doorn in het oog zijn voor veel ouders. In Engeland werd het karakter The Red Queen gezien als politiek kritiek op Queen Victoria.

Im Westen nichts Neues

Meteen geef ik het toe: Im Westen nichts Neues heb ik, als enige boek in deze lijst, (nog) niet gelezen. Het boek werd geschreven door  Erich Maria Remarque en werd voor het eerst uitgegeven in 1928. Remarque is een Duitse veteraan uit de Eerste Wereldoorlog, en vertelt in het boek over de verschrikkingen die de jonge soldaten in de loopgraven meekrijgen. De eerste vijftigduizend exemplaren vliegen als zoete broodjes over de toonbank. De Nazi’s waren minder blij met het boek, daar het boek het aanzien van de Wehrmacht zou ondermijnen. Im Westen nichts Neues was een van de vele boeken die tijdens de boekverbrandingen door de nazi’s in de jaren ’30 werden verbrand.6

Door de jaren heen zijn er dus de nodige boeken verboden geweest, meestal door de overheid en scholen. Deze lijst is bij lange na nog niet compleet, de kans is dus groot dat je ooit een verboden boek hebt gelezen. Mocht je meer willen weten, dan kun je onder andere verder lezen op de website van de Amerikaanse organisatie Banned Books Week.

Show 6 footnotes

  1. J. K. Rowling geeft zelf aan dat Wicca een andere soort van magie is dan de magie die in haar boeken voorkomt, en dat deze twee soorten magie niet samen kunnen bestaan.
  2. http://pacbi.org/etemplate.php?id=1917
  3.  https://www.theguardian.com/books/2015/aug/12/curious-incident-of-the-dog-in-the-night-time-pulled-from-childrens-reading-list
  4. http://articles.orlandosentinel.com/1991-01-31/news/9101310916_1_kenya-animal-farm-novel
  5. Het is ver zoeken, maar zo wordt the rabbit hole gezien als het binnendringen van de vagina (pag 6), zou de lange nek van Alice een penis moeten voorstellen (pag 8) en zouden de kleine visjes in het krokodillengedicht op pagina 15 een eufemisme zijn voor sperma
  6. Neuköllner Tageblatt“, vrijdag 12 mei 1933, Nr. 111

image sources

Een reactie

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *