Politiek en muziek: een bloemlezing van protestmuziek

Al sinds het fenomeen “regering” is uitgevonden zijn er mensen en groeperingen die het niet eens zijn met de lijn van deze regering. Dat kan natuurlijk omgezet worden in protesten en het op al dan niet onvriendelijke wijze omver werpen van de regering, maar de meer kunstzinnige kant van de samenleving heeft geheel eigen manieren om zich te uiten. Het meeste bereik heeft men in de regel via de muziek en er bestaan dan ook ontzettend veel nummers met een politieke boodschap. Een bloemlezing van acht nummers uit de rijke geschiedenis van muziek en politiek.

In 1986 sloeg Genesis de handen ineen met het destijds populaire satirische programma Spitting Image. Een opvallende actie, want Genesis werd in dit programma altijd neergezet als een voorbeeld van ontzettend slechte muziek. De clip werd precies wat men van Spitting Image gewend was: satire vermengd met compleet absurdistische humor. Zo speelt de gitarist van Genesis op een gitaar met vier halzen en ook paus Johannes Paulus II speelt een stukje mee op de elektrische gitaar. Het lied zelf is kritisch over de plaatsing van kruisraketten met kernkoppen op Engelse bodem. Het ging over de tegenstelling die veel mensen ervoeren in de wapenwedloop: om de vrede te bewaren steeds meer wapens plaatsen. Het Amerikaanse arsenaal op Brits grondgebied werd gaandeweg uitgebreid, met steeds meer protesten als gevolg. Het lied levert kritiek op het beleid van Ronald Reagan en Margaret Thatcher ten aanzien van de Amerikaanse kernwapens.

Dire Straits – Brothers in Arms

In 1982 bezetten de Argentijnen de Falklandeilanden. De Britse premier Thatcher liet het er niet bij zitten en stuurde de Britse vloot er op af. De Britse campagne slaagde en het Britse gezag over de Falklands werd hersteld. Maar het feit dat de noodzaak van deze oorlog vandaag de dag nog onderwerp van debat is geeft aan dat niet iedereen onverdeeld enthousiast was over de Britse overwinning. Onder meer Dire Straits die er in 1985 dit nummer over schreef. Het nummer wordt bijna gespeeld als een liefdesliedje (het is een ballade), maar de tekst liegt er niet om. Fields of destruction en baptisms of fire leiden uiteindelijk tot de conclusie, die duidelijk maakt dat de Falklandoorlog wat Dire Straits betreft niet had gehoeven: we’re fools to make war on our brothers in arms.

Frankie Goes to Hollywood – When Two Tribes Go To War

Frankie Goes to Hollywood kwam in 1984 met dit protestnummer tegen de Koude Oorlog. Ook dit nummer heeft een prachtige clip die de boodschap van het nummer feilloos ondersteunt. Sovjetleider Konstantin Tsjernenko gaat een worstelwedstrijd aan met de Amerikaanse president Reagan. Deze clip maakt duidelijk dat niet alleen de grootmachten te veel met elkaar bezig zijn, maar dat de rest van de wereld vooral lekker zit te wedden op de uitkomst. Terwijl Reagan en Tsjernenko elkaar in de ring afmaken (die uiteindelijk in het gebouw van de VN te New York blijkt te staan) zitten in het publiek Arabieren en Aziaten een weddenschapje af te sluiten op de uitkomst. Maar ook breken in het publiek opstootjes uit. Niemand grijpt in en op een gegeven moment trekken een aantal mensen uit het publiek de ring binnen om Reagan en Tsjernenko te grazen te nemen. Frankie Goes to Hollywood heeft als boodschap dat de situatie van de Koude Oorlog een gevaarlijke is die zo warm kan worden.

Klein Orkest – Over de Muur

In 1984 vond een grote vredesdemonstratie plaats op het Malieveld. In plaats van partij te kiezen gaf zanger Harrie Jekkers de situatie weer in het naoorlogse Europa. Het kapitalisme en communisme worden naast elkaar neergezet aan de hand van het verdeelde Berlijn. De communistische DDR had een heilsstaat moeten worden, maar werd een staat waarin de overheid veel invloed had en mensen met een afwijkende mening werden opgepakt. Het kapitalistische West-Berlijn werd gepresenteerd als een bolwerk van vrijheid, maar vervolgens bekritiseerd als vrijheid met een prijskaartje. De bewoners van Berlijn zijn volgens dit nummer eigenlijk verre van vrij, de meeste vrijheid is weggelegd voor de Berlijnse vogels.

Boudewijn de Groot – Welterusten, Mijnheer de President

Een van de bekendste politiek geladen nummers van Nederlandse bodem is nog altijd Welterusten, Mijnheer de President van Boudewijn de Groot uit 1966. De tekst van het lied is op verzoek van De Groot geschreven door zijn tekstschrijver, Lennart Nijgh. De Groot vroeg Nijgh om iets met de Vietnamoorlog te doen. In deze tijd was het protest in Nederland niet altijd even goed mogelijk: mensen die rondliepen met teksten als “Johnson, moordenaar” kregen twee weken celstraf wegens belediging van een bevriend staatshoofd. De tekst “Johnson, molenaar” was dan ook al snel ingeburgerd. De tekst van het lied is dan ook niet bepaald openlijk hard, maar ondanks de schijnbaar vriendelijke toon kan niemand de vlijmscherpe kritiek op het beleid van Johnson ontgaan. De Groot speelt het lied tegenwoordig nooit meer, hij vindt het gedateerd. Het feit dat het lied af en toe nog aangehaald wordt bij Amerikaanse interventie in andere landen geeft aan dat niet iedereen die mening deelt.

Pink Floyd – Another Brick in the Wall – part 2

Ook onderwijs kan niet per se op de genegenheid van muzikanten rekenen. Pink Floyd kwam in 1979 met de rockopera The Wall, waar onder andere dit nummer in zit. Het neemt stelling tegen (te) strakke onderwijssystemen en in het bijzonder tegen het Engelse kostschoolsysteem. Naast dat de tekst van het lied hier geen enkel misverstand over laat bestaan wordt de boodschap ook duidelijk in de clip. Het kritische gedeelte van de clip is getekend door de bekende Britse cartoonist Gerald Scarfe, die niet vies is van een beetje satire (hij tekende ook de opening van Yes, Minister). De schoolmeester pakt spelende kinderen op van het plein en duwt ze door de gehaktmolen om ze tot eenheidsworst te maken. De gehaktmolen heeft uiteraard de vorm van een schoolgebouw. Ook zien we hoe de kinderen worden omsloten door muren en geen weg naar buiten meer hebben. De boodschap van het lied was duidelijk en nadat het in 1980 in Zuid-Afrika werd gebruikt bij protesten tegen Apartheid op scholen werd het lied in dat land verboden.

The Eagles – The Last Resort

The Last Resort is kritisch over de kolonisatie van de Verenigde Staten, met name over de uitroeiing van de inheemse bevolking door de Europeanen. Het kwam in 1976 uit op het beroemde album Hotel California. Het lied heeft geen clip, maar de tekst spreekt voor zichzelf. Het beschrijft hoe de immigranten aankomen in Providence, Rhode Island, en trekken het land in dat zij omschrijven als het paradijs. Naar mate de immigranten verder naar het westen trekken komen zij steeds meer van die paradijzen tegen. Ieder paradijs ondergaat hetzelfde lot: het wordt vernield door de immigranten. En als men aan de westkust komt is er van dat hele paradijs niets meer over. Dan laat men Amerika achter en gaat ook Hawaii voor de bijl. Het lied wordt wel omschreven als de opvolger van Big Yellow Taxi (1970) van Joni Mitchell. De boodschap is wel veel duidelijker in The Last Resort.

John Lennon – Imagine

Een van de bekendste protestzangers is uiteraard de voormalige Beatle John Lennon. Zijn Imagine uit 1971 is een verwoording van zijn ideaal: een broederschap onder mensen. Een tekst die letterlijk in het nummer terugkomt. Dit meer dan veertig jaar oude nummer kreeg in 2015 nieuwe bekendheid toen pianist Davide Martello de dag na de aanslagen in Parijs zijn piano op straat neerzette en het nummer begon te spelen. De beelden en het lied gingen de hele wereld over en het lied werd een symbool tegen de aanslagen. Want ook na de aanslagen in Brussel in 2016 kwam het lied weer bovendrijven. In Nederland ontstond een campagne om het nummer op plaats 1 in de Top 2000 te krijgen, wat uiteindelijk lukte.

De lijst met protestliederen is uiteraard veel langer, wat alleen al bewezen wordt door het feit dat Radio 2 twee keer een Protestsong Top 100 heeft gemaakt. Een aanrader om eens in te gaan kijken, hij zit vol leuks voor liefhebbers van mooie muziek!

image sources

2 reacties

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *