Lijstduwer: (on)bekend maakt (on)bemind?

De meningen lopen ver uit elkaar: waar de een het ziet als een slimme manier om extra stemmen te trekken is het volgens de ander een oneerlijke manier van campagnevoeren grenzend aan kiezersbedrog. Echter, zolang een lijstduwer niet verboden is zullen we ze tegen blijven komen op de kieslijsten. Maar wie zijn deze lijstduwers en waarom accepteren zij een plaats onderaan de kieslijst?

Waar komt de lijstduwer vandaan?

Waar het concept precies vandaan komt is niet helemaal duidelijk. Een van de eerste partijen die gebruik maakte van partijprominenten om bij de gemeenteraadsverkiezingen stemmen te werven was de PvdA. Al in het begin van de jaren ’80 zetten zij onder andere Marcel van Dam en Wim Kok op de kieslijst.

In de jaren daarna waren er verschillende grotere en kleinere partijen die BN’ers inzetten. Soms zorgde dit zelfs voor zoveel voorkeursstemmen dat de BN’ers ook daadwerkelijk in de politiek belandden. Onder andere Hilbrand Nawijn, nummer 32 voor de LPF in 2003, kreeg meer dan 21.000 stemmen en vocht zich terug in het pluche. Een echte BN’er wiens politieke avontuur minder goed afliep was de Amsterdamse volkszanger André Hazes. In maart 2002 werd hij als lijstduwer toch verkozen voor Ronde Venen Belangen. Hazes wilde iets terugdoen voor alle mensen die zo veel om hem gaven maar gaf zijn politieke ambities al snel op. Na kritiek van andere partijen en een zenuwinzinking in juni stelde hij zijn zetel weer vaccant. Blijkbaar geloofden zij niet in hem.

De lijstduwers op 15 maart

Het lijkt bijna alsof de BN’ers de politiek hebben overgenomen. De Piratenpartij, Art1kel, VoorNederland, Forum Voor Democratie en GeenPeil, allemaal hebben ze er voor gekozen om een (min of meer) bekende Nederlander aan het roer te zetten.  Echter, mensen die bovenaan de lijst staan willen ook de politiek in, een groot verschil met de lijstduwer. Bijna alle partijen hebben wel bekende gezichten gevonden voor de lagere plaatsen op de kieslijst. De Partij voor de Dieren spant de kroon en heeft maar liefst 21 mensen bereid gevonden om plaats te nemen, vlogger Teske de Schepper is misschien we de meest opvallende verschijning op de kieslijst van de PvdD. Iemand als Teske spreekt vaak meer aan dan de gevestigde namen op de lijst voor de meeste jongeren, een gat in de markt? De reacties op het campagnefilmpje zijn in ieder geval in grote mate positief.

VVD en PvdA hebben beide hun lijstduwer gevonden in de sport. Respectievelijk olympisch kampioen Maarten van der Weijden en oud-trainer Foppe de Haan moeten als belangrijkste promotor dienen voor hun partij. De keuze van de VVD lijkt goed aan te sluiten bij haar campagneboodschap, Van der Weijden geeft aan dat  wanneer ‘je een duidelijk plan hebt, waar je vertrouwen en geloof in hebt, dan komt het optimisme vanzelf’. Ook op tv profileert de VVD zich als de partij voor positiviteit. Van der Weijden geeft aan dat hij, ook met voorkeursstemmen, een plaats in de Tweede Kamer aan zich voorbij laat gaan. Wel kijkt hij verder vooruit, zo sluit hij een Tweede Kamer zetel over vier jaar niet uit.

Het nut van een lijstduwer?

De afgelopen jaren bleek telkens weer dat, ondanks de grote bekendheid, veel BN’ers niet genoeg stemmen binnen haalden om daadwerkelijk een zetel te bemachtigen. Alle lijstduwers samen zijn vaak net genoeg voor één zetel. De meest succesvolle lijstduwer van de afgelopen jaren, cabaretier Guido Weijers, haalde in 2014 ongeveer 8000 stemmen binnen voor de PvdD. Reden voor verschillende politicologen en politiek verslaggevers om op te roepen tot het afschaffen van de lijstduwers. Ook Maarten van Rossem, in 2002 lijstduwer voor de PvdA, geeft aan dit nooit meer te willen doen: ‘Je biedt toch valse verwachtingen onder kiezers die wel denken dat je de politiek ingaat’.

Tenslotte zijn de gevolgen van lijstduwers slecht te overzien. Ze laten zich niet makkelijk controleren door de partij en hun uitspraken worden afgezet tegen partijstandpunten. Ook valt niet te voorkomen dat ze overstappen naar een andere partij zoals Paul Cliteur, die zijn functie als curator van de Telderstichting inruilde voor een plaats als lijstduwer van de PvdD om daarna over te stappen naar een 30e plaats op de kieslijst van het Forum voor Democratie. Ook Henk Krol heeft er een handje van, al blijft hij wel trouw aan één partij. Zowel in 2012-2013 als vanaf 2014 was hij Kamerlid voor 50Plus. Tussendoor heeft hij ook nog als lijstduwer voor 50Plus op de kieslijst voor de Europese Parlementsverkiezingen van 2014 gestaan.

Of er dit jaar een lijstduwer in de Kamer komt zal duidelijk worden na 15 maart, maar die kans is erg klein. De focus ligt dit jaar vooral op de kleinere partijen die mee doen.

image sources

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *