Reagan en Trump: een B-acteur en een rebel in het Witte Huis

Op 8 november 2016 maakte Amerika een historische keuze bij de presidentsverkiezingen. Van de twee kandidaten werd de meest onwaarschijnlijke in het hoogste ambt ter wereld gekozen. Een kandidaat die de financiële markten doet sidderen, een kandidaat die zich openlijk verzet tegen het establishment. Donald Trump werd verkozen tot 45e president, maar het was niet de eerste keer dat een onwaarschijnlijke kandidaat president van de VS werd. In 1980 was dit kunstje namelijk al een keer vertoond door Ronald Reagan.

 In 1980 kwam de termijn van Jimmy Carter ten einde. Carter had één termijn gediend en had zich in die termijn niet bijzonder geschikt voor het presidentschap getoond. Het eind van zijn termijn werd getekend door schandalen: in het bijzonder door een gijzeling op de Amerikaanse ambassade in Iran die al sinds november 1979 bezig was en waar Carter maar geen oplossing voor kon vinden. De Republikeinse kandidaat werd Ronald Reagan. Reagan, in een vorig leven een b-acteur, deed voor de derde keer een gooi naar de Republikeinse nominatie en bleek deze keer succesvol. Maar op onverdeelde steun in zijn partij hoefde hij niet te rekenen. Hij werd gekenschetst als B-acteur, maar ook opmerkingen als ‘intellectueel lichtgewicht’ en ‘gevaarlijke cowboy’ waren niet van de lucht. Dat Reagan al twee termijnen gouverneur van Californië was geweest nam de kritiek niet weg.

De VS waren ontevreden. Carter had, volgens de traditie die Franklin D. Roosevelt was begonnen, meer bevoegdheden naar de regering toe getrokken. Ook was hij er niet in geslaagd om het slechte economische tij te keren. En dan was er ook nog de Iraanse gijzelingscrisis die zich maar bleef voortslepen.1 Carter probeerde te redden wat er te redden viel, maar dat ging niet bijster goed. Speeches over energie en zelfvertrouwen gingen volledig de mist in2 en een reddingspoging op de Iraanse ambassade liep uit op een ramp. Reagan speelde hierop in. Hij moedigde de Amerikanen aan weer in zichzelf te gaan geloven en schilderde de VS af als een geweldig land. Dit kwam hem op de nodige kritiek te staan. Reagan zou te simpel denken en kort door de bocht zijn. Het land was echter zo ontevreden dat Reagan met een enorme meerderheid werd verkozen. De 68-jarige president-elect was de oudste persoon ooit verkozen voor een eerste termijn. Een record dat het 36 jaar zou houden.

October surprise

In de Amerikaanse verkiezingstijd is ook de ‘October surprise’ een roemrucht fenomeen. Dit is een gebeurtenis in de maand voorafgaand aan de verkiezingen die sterke invloed heeft op de positie van de kandidaten. In 2012 werd orkaan Sandy gezien als October surprise.3 De Republikeinse gouverneur van New Jersey kon niet anders dan toegeven dat de regering van Obama de zaken goed had aangepakt. De campagne van 2016 kende twee October surprises en wel op dezelfde dag: op 7 oktober werden zowel uitgelekte e-mails van Clinton gepubliceerd als het beruchte ‘grab my pussy’-filmpje van Trump gepubliceerd. Later die maand volgde een bericht van de FBI die een onderzoek naar de mails van Clinton zou gaan starten. Dit bericht deed Trump stijgen in de peilingen, maar het mocht niet meer baten.

1980 was een verkiezingsjaar met vrijwel geen October surprises. Maar de Republikeinse campagne werd twee verkiezingen later wel achtervolgd door hardnekkige geruchten over de verkiezingen van 1980. On de laatste dagen van de verkiezingsstrijd bracht de Iraanse regering het bericht naar buiten dat de gijzelaars op de Amerikaanse ambassade pas na de verkiezingen vrijgelaten zouden worden. De onderhandelingen met de regering van Carter zaten muurvast. Opmerkelijk genoeg werden de 53 gijzelaars vrijwel exact op het einde van de inhuldigingstoespraak van Ronald Reagan vrijgelaten. Dit vond de Amerikaanse pers verdacht. Reagan en zijn achterban werden ervan beschuldigd de vrijlating van de gijzelaars bewust te hebben vertraagd om een October surprise in het voordeel van Carter te voorkomen. Dit gerucht achtervolgde de Republikeinse campagne in 1988, maar het weerhield George H. W. Bush er niet van de verkiezingen te winnen.4 5

Erfgenaam, zakenman, presidentskandidaat

De verkiezingscampagne van 2016 zal absoluut in de geschiedenisboeken terechtkomen als een uitzonderlijke campagne. Een moddergooicampagne die zijn weerga niet kende en twee kandidaten die absoluut niet op onverdeelde steun van hun partij konden rekenen werden verkozen als presidentskandidaat. Eentje had zelfs geen bestuurlijke ervaring. Bij de Republikeinse partij ging het zelfs zover dat men ‘down ballot voting’ ging promoten.6 Dit wil zeggen dat men de kiezer die niet op de presidentskandidaten wilde stemmen toch naar de stembus probeerde te krijgen om wel op het congres te stemmen. Maar met de berichtgeving rondom het e-mailschandaal van Hillary Clinton werd ook in de Democratische partij steeds meer geluid voor down ballot voting hoorbaar. De populariteit die Trump aan het begin van zijn campagne had gewonnen was verdwenen en nadat begin oktober twee schandalen naar buiten kwamen zeiden prominente Republikeinen het vertrouwen in Trump op. De laatste fase van de campagne kenmerkte zich door een kilte tussen beide kandidaten die nimmer was vertoond in de VS. De debatten kenmerkten zich door gebrek aan inhoud en een overvloed aan harde aanvallen op de man. Na forse kritiek op het eerste debat raakte Brexit-boegbeeld Nigel Farage steeds meer betrokken bij de campagne van Trump, hij zou Trump zelfs hebben gecoacht.7 Dit hielp niet bijzonder veel: de andere twee debatten kwamen Trump op nog meer kritiek te staan. Clinton had op haar beurt haar eigen problemen: zij kon onmogelijk van het e-mailschandaal afkomen en de seksuele escapades van Bill Clinton werden meermalen aangehaald door de Republikeinse campagne. Maar Trumps opmerking in het laatste debat waarin hij stelde dat hij de uitslag van de verkiezingen niet zonder meer zou erkennen was nog nooit eerder vertoond en werd gekenschetst als politieke zelfmoord. De NOS publiceerde een fraaie bloemlezing van commentaren.8 De Republikeins georiënteerde commentator John Podhoretz (New York Post) stelde dat Clinton vast gordijnen kon gaan uitzoeken voor het Witte Huis. Hoezeer zouden de commentatoren ongelijk krijgen…

In de laatste dagen van de campagne werd het spannend: de kandidaten kwamen dicht bij elkaar en een campagne om een Nader Trader te organiseren kreeg voet aan de grond.9 10 Maar ook campagnes tegen Trump deden het goed11 en president Obama gaf Trump er stevig van langs. Trump op zijn beurt viel de FBI aan nadat deze tot de conclusie was gekomen dat Clinton niks strafbaars had gedaan met haar gelekte e-mails. Dit alles had één voordeel op verkiezingsdag: zelden was de opkomst zo hoog. Rond zes uur in de verkiezingsnacht stond Trump onverwacht op een aardige voorsprong, maar de strijd was nog niet gestreden. Iets na half negen gaf de uitslag in Wisconsin de doorslag en werd Donald Trump gekozen als 45e president van de VS. De meest onwaarschijnlijke kandidaat was verkozen en niemand kon het echt geloven. Amerikaanse nieuwslezers vertelden het Amerikaanse volk dat dit geen droom was. En ook het 36 jaar oude leeftijdsrecord van Ronald Reagan was gebroken: Trump is twee jaar ouder dan Reagan was.

Conclusie

Hoewel niet iedereen met hetzelfde gevoel op deze verkiezingen terug zal kijken, zal wel vrijwel iedereen het er mee eens zijn dat de verkiezingen van 2016 een plek in de geschiedenisboeken krijgt. De vergelijking met 1980 laat zien dat het altijd een stapje extremer kan: van onwaarschijnlijke kandidaat naar kandidaat die niet eens op de steun van zijn eigen partij kon rekenen. Van B-acteur en gouverneur tot iemand zonder enige politiek bestuurlijke ervaring. Uiteindelijk wordt een presidentschap ook grotendeels gemaakt door het team wat de president om zich heen verzamelt. Afgezien van Mike Pence is dat team nog onbekend. Reagan had een bijzonder goed team om zich heen en Trump kan dit ook doen. Laten we hopen dat de grote blonde schreeuwlelijk zich ook kan manifesteren als een verantwoordelijke president en een waardige invulling aan het hoogste ambt ter wereld geeft. En anders vergelijken we hem te zijner tijd wel met Richard Nixon.

Show 11 footnotes

  1. http://www.usnews.com/news/articles/2008/09/25/the-most-consequential-elections-in-history-ronald-reagan-and-the-election-of-1980
  2. Laatstgenoemde ging de geschiedenis in als de ‘malaise-speech’, ondanks dat Carter dit woord nooit in de mond nam.
  3. Omdat het hier een natuurlijke gebeurtenis betreft waar mensen geen invloed op hebben is deze benaming strikt genomen niet juist.
  4. Meer weten? Zie: http://www.danielpipes.org/1654/the-october-surprise-theory
  5. De naam van Reagan werd in onderzoek vrijwel gezuiverd. De naam van zijn opvolger Bush werd er daarentegen niet schoner op.
  6. http://www.politico.com/story/2016/10/republicans-down-ballot-worry-2016-229551
  7. http://www.telegraph.co.uk/news/2016/10/02/nigel-farage-invited-as-a-guest-of-donald-trump-for-next-preside/ en https://www.rt.com/uk/365226-nigel-jungle-trump-washington/. UKIP heeft de betrokkenheid van Farage altijd ontkend.
  8. http://nos.nl/artikel/2138692-trump-pleegt-politieke-zelfmoord.html
  9. De Nader Trader dateert uit 2000 en houdt in dat iemand die beide presidentskandidaten maar niks vindt, stemt op een kandidaat van een derde partij. In 2000 was dit Ralph Nader, op wie in Florida zo veel gestemd werd dat de rechter er aan te pas moest komen om te bepalen wie Florida, en daarmee de verkiezingen, had gewonnen.
  10. http://www.nytimes.com/2016/09/16/opinion/anti-trump-republicans-dont-waste-your-vote-trade-it.html?_r=0
  11. http://nos.nl/artikel/2141919-republican-women-for-hillary-krijgen-niet-iedereen-om.html

image sources

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *