De oorsprong van de Brexit – V

In dit vijfde en laatste deel schrijft Wout over de laatste loodjes in de campagne, de welbekende uitslag en wat er nu gaat gebeuren met Groot-Brittannië. Deel vier nog niet gelezen? Dat kan hier

De campagne strekte zich ook uit tot buiten de politiek. Een leger aan bekende Britten gaf haar mening over het vraagstuk, met als ludiek hoogtepunt een “zeeslag” tussen Remainers en Leavers op de Thames.1 Triest dieptepunt was de moord op Labour-politica Jo Cox in Birstall. Haar dood had een grote invloed op de Brexit-campagne. De campagne werd drie dagen stilgelegd en de positie van Remain werd wat sterker.2 Uiteindelijk zou het district van Cox, een aanhanger van Remain, voor de Brexit stemmen.3

In de laatste week van de campagne deed Leave het beter dan Remain.4 De propagandamachine van Remain was stilgevallen en die van Leave liep goed geolied. Leave spiegelde haar mening ook aan die van historische Britse politici, in het bijzonder Winston Churchill. Boris Johnson, Brexiteer en tevens auteur van “De Churchill Factor”, gebruikte zijn positie als autoriteit op het gebied van Churchill voor campagnedoeleinden door te zeggen dat Churchill, had hij nog geleefd, samen met hem campagne had gevoerd voor de Brexit.5Ook de naam van Thatcher werd door hem genoemd, maar dat kwam hem op meer kritiek te staan en niet alleen in Groot-Brittannië.6 De campagne van Remain was ingezakt en kon deze eindsprint van Remain niet meer het hoofd bieden.

Toen op 23 juni 2016 de stemmen geteld werden was de uitslag als volgt:

Leave: 17.410.742 stemmen, 51,89%

Remain: 16.141.241 stemmen, 48,11%

Brexit – De conclusie

Euroscepsis in Groot-Brittannië wordt gezien als een sentiment dat met name aan de rechterkant van het politieke spectrum leeft. Dit wordt voornamelijk gevoed door het feit dat UKIP aan de rechterkant van het spectrum zit. Maar historisch gezien is dit absoluut niet zo. Tot diep in de jaren ’80 was Labour zo Eurosceptisch dat de partij diep verdeeld en haast onverkiesbaar was. Het is pas sinds Blair’s New Labour dat Labour meer pro-Europees is geworden en dat Eurosceptische geluiden van andere gezindte gehoord worden.

Hoe zit het met de euroscepsis van de vier belangrijkste premiers in dit verhaal: Churchill, Thatcher, Blair en Cameron? Churchill was een voorstander van Europese integratie en bepleitte een soort Verenigde Staten van Europa. Hij was een groot voorstander van de theoretische kant van de zaak. Churchill was sceptischer over de rol van de Britten in dit geheel omdat hij dacht dat volwaardig lidmaatschap van de Europese samenwerking moeilijkheden kon opleveren met het vervullen van de rol die de Britten zouden moeten spelen in de nieuwe wereldorde.

Thatcher had voor de toehoorder een meer eurosceptische visie en tot op zekere hoogte is dat ook juist. Haar toespraken hadden een duidelijk kritischere houding naar het Europese project en ze beschermde op sterke wijze de Britse belangen. Echter was de uitvoering van het beleid vaak minder eurosceptisch dan de theoretische kant. Dit was vooral uit angst om achter te blijven bij Europese ontwikkelingen, die met name halverwege de jaren tachtig een belangrijke rol speelden in het herstel van de beschadigde Britse economie. Het Europees beleid onder Thatcher kan derhalve nog het beste worden omschreven als pragmatisch. Maar van de vier belangrijkste premiers was zij verreweg het minst vriendelijk voor de Unie.

Voor Blair was Labour verdeeld, met een eurosceptische vleugel die zich vrij luid liet horen. Onder Blair trok Labour meer naar het midden van het politieke spectrum en werd de partij ook uitgesproken vriendelijk naar de Europese Unie toe. Blair was meer constructief bezig dan zijn voorgangers, maar hield de Britse belangen daarbij wel in de gaten. Dat deze houding niet altijd werd gewaardeerd valt te zien aan de reacties op Blair’s toenadering tot de euro en zijn houding ten aanzien van de Europese grondwet. De houding van Blair is duidelijk pro-Europees.

De positie van Cameron is lastiger te duiden. Zijn eerste regering was beduidend meer pro-Europees dan de tweede. Dit kwam met name door de coalitie met de Liberal Democrats. Daarom is het wellicht verstandiger te kijken naar zijn persoonlijke ideeën over Europa. Persoonlijk was Cameron pro-Europees en wilde hij door onderhandeling de Britse positie binnen Europa bewaken. Het is daarom niet heel vreemd om Cameron, vanwege de keuze voor de onderhandeling, op Europees gebied te duiden als de meer Tory-versie van Blair. Vanuit die visie heeft hij zich ingezet voor het Remain-kamp.

Epiloog – hoe nu verder met de Brexit?

De nieuwe premier May heeft aangegeven de uittredingsprocedure in gang te willen zetten en heeft hiervoor een speciaal ministerie in het leven geroepen, bemenst door David Davis. De weerstand in verschillende landen in het Verenigd Koninkrijk is groot, met name in Schotland en Ierland. De Schotse premier Sturgeon heeft aangegeven dat als de Brexit wordt doorgezet en dit de Schotse positie verzwakt, er een nieuw referendum over de Schotse positie in het Verenigd Koninkrijk gaat komen.7 Als er een Schots referendum komt is het niet ondenkbaar dat de Noord-Ieren zullen volgen. Noord-Ierland bevindt zich in een bijzondere positie omdat dit het enige gedeelte van het Verenigd Koninkrijk is dat na de Brexit een landsgrens heeft met een EU-lidstaat. The Independent spreekt zelfs al over de mogelijkheid van een vereniging tussen Noord-Ierland en Ierland.8 Politieke concretisering van deze geluiden laat tot op het moment van schrijven nog op zich wachten. De komende tijd zullen de verschillende betrokken partijen hun standpunt bepalen en zich voorbereiden op de start van de art. 50-procedure. De tijd zal moeten leren welke economische en politieke gevolgen dit uiteindelijk voor het Verenigd Koninkrijk en de Europese Unie zal hebben.

3 april 2017: inmiddels is er weer veel gebeurd in het Brexit-dossier en kon een zesde deel dan ook niet uitblijven.

Foto door Ungry Young Man via Flickr (CC BY 2.0)

image sources

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *