Belastingherziening: vlaktaks en basisinkomen

In dit artikel zet ik mijn belastingplan uiteen, wat een combinatie is van een onvoorwaardelijk basisinkomen (vanaf nu OBI), met een vlaktaks over het overige inkomen. Een aantal sociale voorzieningen (bijstand, basispensioen) zullen verdwijnen, evenals alle inkomensafhankelijke toeslagen. Verder zullen werkgevers niet langer loonheffing en premies namens de werknemer afdragen, zodat altijd het brutobedrag worden uitgekeerd aan de werknemer. Grofweg zal het plan zorgen voor een vermindering van het ambtenarenapparaat, vernietiging van de armoedeval, een welvaartherverdeling in het voordeel van de werkende onder- en middenklasse, vermindering van bureaucratie, en een versimpeling van het fiscale systeem, zowel voor werknemer als werkgever. In dit artikel licht ik eerst het plan toe, om vervolgens te kijken naar de financiering en de effecten. Aan het eind volgt een afsluiting met discussie.

Het OBI verschilt met een bijstandsuitkering sinds er geen voorwaarden aan worden gesteld, zoals het ontbreken van voldoende inkomen of vermogen waar iemand uit kan putten. Iedere meerderjarige Nederlands-woonachtige, zal aanspraak mogen maken op het OBI, ongeacht de financiële positie. Het OBI zal alle inkomens afhankelijke toeslagen, zoals huur- en zorgtoeslag, vervangen. Evenals bijstandsuitkeringen, AOW-pensioenuitkeringen en studiefinancieringen. Waar nu nog iemand in financiële nood een uitkering kan aanvragen of een huursubsidie, zal dit binnen het plan overbodig worden. Letterlijk gezien zullen werknemers- en volksverzekering premies verdwijnen, aangezien de overheid via de vlaktaks voortaan het UWV en de SVB betaald om bijvoorbeeld persoonsgebonden budget of werkloosheiduitkering te betalen. De AOW, ANW en arbeidsongeschiktheidsregelingen zullen echter verdwijnen om plaats te maken voor het OBI. De vlaktaks zal overig inkomen belasten met 55% voor mensen tot de pensioengerechtigde leeftijd, en met 25% vanaf de pensioengerechtigde leeftijd. De vlaktaks maakt een uitzondering voor de AOW’ers, aangezien die vaak een klein aanvullend pensioen hebben opgebouwd in het verleden, en het voor hen oneerlijk zou zijn de fiscale spelregels zo drastisch te veranderen. De vlaktaks is van toepassing op elke verdiende euro, sinds de heffingskorting, arbeidskorting, en overige kortingen komen te vervallen. Alle aftrekposten zullen komen te vervallen, inclusief hypotheekrenteaftrek. Met deze wijze van belasting heffen zal iedereen precies weten wat hij/zij overhoud van het bruto-inkomen.

Het OBI is gezet op 700 euro per maand. Ter vergelijking: een huidige gehuwde AOW’er ontvangt in het huidige systeem 730,18€ netto per maand, als de heffingskorting van toepassing is. Een alleenstaande bijstandsgerechtigde ontvangt in Groningen 960,83€ netto per maand. Om een beeld te krijgen wat de belastingdruk zal zijn vind je in figuur 1 de belastingdruk uiteengezet voor verschillende bruto inkomenscategorieën. Met een gemiddeld bruto inkomen van 35.000€ voor een werkende Nederlander zal de belastingdruk uitkomen op 31%.

700en55
Figuur 1. Belastingdruk per inkomenscategorie, tot de pensioengerechtigde leeftijd

Omdat de arbeidsmarkt steeds flexibeler word, mensen steeds minder aan een vast contract komen, en steeds vaker in opdracht werken (bijvoorbeeld als zzp’er), is premie- en loonbelastingafdracht door de werkgever slechts een last voor werkgever, werknemer en belastingdienst. Een aantal decennia terug, toen arbeiders vaak bij dezelfde werkgever bleven voor de rest van hun leven, was premie- en loonafdracht door de werkgever nog van nut. Heden ten daags vormt het een groeiend probleem voor werkgevers, die mensen voor kortere tijd in dienst nemen. Of wanneer werknemers meerdere werkgevers hebben. Bovendien zal de belastingherziening enigszins tegemoet komen aan de achterstelling van de zzp’er, die nu minder afhankelijk zal zijn van verzekeringen of vermogen in een situatie van ziekte of uitblijvende opdrachten, al dan niet tijdelijk. Sterker nog, het OBI moedigt mensen aan om te ondernemen, meer risico durven te nemen om een zaak op te zetten. Juist deze ondernemingsdrang draagt zo sterk bij aan de Nederlandse economie.

Omdat de rijksoverheid in principe altijd een evenwichtige begroting moet nastreven, is het algemeen vlaktaks percentage gezet op 55%. In figuur 2 is doorgerekend wat de statische effecten zijn. Aangenomen word dat van de 1 minstens miljoen ambtenaren die Nederland telt, minimaal 50.000 overbodig worden met de afname van de toeslagencircus, zowel bij de belastingdienst als bij het gemeenteloket.

balans
Figuur 2. Statische doorrekening belastingherziening.
Getallen in miljarden euros. Data baasvannderland.nl zijn van 2012. Data aanvullend pensioen van 2008.

Als gedrags- en langetermijneffecten zijn uitgesloten, levert dit plan een strop voor de rijksoverheid van 33,1 miljard euro per jaar. Echter, door de fors lagere belastingdruk in de onder- en middenklasse, zal door een aangezwengelde koopkracht consumentenbestedingen toenemen. Hiervan zal een deel rechtstreeks terugvloeien richting de staatskas in de vorm van omzetbelasting en accijnzen. De consumptie zal de vraag naar productie verhogen, wat werkgelegenheid creëert. De werkgelegenheid zet meer mensen aan het werk, wat op haar beurt de belastingopbrengsten en consumptie verhoogd, het zogenaamde multiplier effect.

Maar nog veel belangrijker, de vernietiging van de armoedeval. In de huidige situatie blijven bijstandsgerechtigden vaak, door het ontwerp van het fiscale systeem, in de bijstand zitten. Kleine baantjes of uitzendwerk leveren niets op, tenzij diegene een baan vind wat het bijstandssaldo overschrijd. Met het huidige bijstandssaldo van 960,83€ per maand in Groningen, zal de gemiddelde bijstandstrekker dus thuis blijven zitten. Voor de vorm zullen bedrijven sollicitatieverzoeken ontvangen, die elke vorm van motivatie en oprechtheid missen. Daarnaast is zwartwerken aantrekkelijk, aangezien kleine inkomsten worden ingenomen of verboden.

Maar niet alleen bijstandstrekkers blijven hangen in de armoedeval. Een hele bureaucratische waas, een brei van politieke lijmstukjes van de afgelopen decennia, onder de noemer van inkomensafhankelijke subsidies, hebben gezorgd voor een armoedeval voor het begin van het inkomensspectrum in Nederland. Het huidige fiscale stelsel met al haar inkomensafhankelijke toeslagen vormt de basis voor een lagere arbeidsparticipatie, en kortere werkweken.

Tevens is deze belastingherziening een herverdeling van welvaart van de rijke bovenklasse en niet-werkenden, naar de werkende onder- en middenklasse. Deze herverdeling zou bijvoorbeeld een prikkel moeten vormen voor zowel niet-werkers als werkers, om te participeren in arbeid, of arbeidsuren te verhogen.

In het politieke landschap verschijnt het OBI zowel in de traditionele kampen links als rechts. Het is echter lastig een eenduidig standpunt in te nemen, aangezien het OBI als idee niet op waarde geschat kan worden, ten aanzien van bijvoorbeeld financiële prikkels en budgettering, voordat de hoogte ervan is vastgesteld. In Zwitserland is in 2016 een referendum over de invoering van het onvoorwaardelijk basisinkomen.

image sources

Een reactie

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.